Selahaddin Eyyubi (Selâhaddin-i Eyyübi)

Ailesi, Hezbâniyye (Hadhbani) Kürt aşiretinin Revvâdi (Rawadi/Rewadi) koluna mensuptur. Dedesi Şâdi (Şâdi el-Kürdi), Azerbaycan/Arran bölgesindeki Dvin (Devin — bugünkü Ermenistan sınırları civarı) yakınlarındaki Ecdenakan gibi tamamen Kürt nüfuslu yerleşimlerden geliyordu. Babası Necmeddin Eyyüb, Tikrit valisiydi; amcası Esedüddin Şirkuh ise Zengi ordusunda önde gelen bir komutandı. Aile, Selahaddin'in doğduğu gece veya hemen ardından siyasi sebeplerle Tikrit'ten ayrılıp İmâdüddin Zengi'nin hizmetine girdi. Çocukluğu ve gençliği Musul, Baalbek ve özellikle Şam'da geçti. Birincil kaynaklar (İbn Hallikân'ın Vefeyati'l- Ayan’, İbnü'l-Esir, Bahaeddin İbn Şeddâd — Selahaddin'in bizzat yanında bulunan biyografi yazarı) aileyi açıkça Kürt olarak tanımlar. İbn Hallikân, Eyyübilerin Hezbâniyye-Revvâdi Kürtlerinden olduğunu belirtir ve Selahaddin'in kendisinin de Emevi/Arap soyu iddialarını reddettiğini aktarır. Dönemin bazı kaynaklarında (örneğin İbn Haldun) uzak Yemen/Himyer veya Ezd Arap kökeni iddiaları yer alırsa da, bunlar zayıf kabul edilir ve ailenin Kürtleştiği vurgulanır. X platformunda Kürt tarihi üzerine içerik üreten hesaplar (özellikle @Yusufsaladin22) bu birincil kaynaklara sıkça atıf yaparak, modern tahriflere (örneğin çevirilerde “Ermeni asıllı Kürt” gibi ifadeler) karşı çıkar ve ailenin “Ermenistanlı Kürt” olarak geçtiğini vurgular. O dönemde etnik milliyetçilik modern anlamda yoktu; Selahaddin kendini her şeyden önce Müslüman bir cihad komutanı olarak görüyordu. Ancak ordusunda ve idaresinde Kürt unsurlar ağırlıklıydı ve hanedan sonraki yüzyıllarda “Ekrâd” (Kürtler) devleti olarak anıldı (örneğin el- Hazreci'nin Târihu Devleti'T-Ekrâd adlı eseri). Modern Kürt tarih yazımında (Şerefnâme, Muhammed Emin Zeki ve günümüz araştırmacıları) Eyyübiler, Kürtlerin Orta Doğu'da kurduğu en büyük ve etkili siyasi yapı olarak kabul edilir. Selahaddin iyi bir eğitim aldı: Kur'an, hadis (Şam Darü'l-Hadis), fıkıh, tarih ve diğer ilimler. Genç yaşta Haçlı seferlerine katılarak pratik tecrübe kazandı. Mısır Dönemi ve Eyyübi Devleti'nin Kuruluşu 1164-1169 yıllarında amcası Şirkuh komutasında Fatımi Mısır'ına üç sefer düzenlendi. 1169'da Şirkuh'un ölümünden sonra Fatımi Halifesi Âdıd, Selahaddin'i vezir tayin etti (el-Melikü'n-Nâsır unvanıyla). Selahaddin aynı zamanda Nüreddin Mahmud Zenginin Mısır ordusu komutanıydı. Kısa sürede Fatimi muhalefetini bastırdı, Haçlı-Bizans ittifakının Dimyat kuşatmasını püskürttü. Orduyu yeniden teşkilatlandırdı, Sünni medreseler açtı ve bürokrasiyi tasfiye etti. 1171'de Fatimi hilafetini kaldırarak Mısır'ı Abbasi hilafetine bağladı ve fiilen bağımsız Eyyübi yönetimini kurdu. Bu, Sii Fatimilerin sonu ve Sünni İslam'ın Mısır'da yeniden güçlenmesi anlamına geliyordu. Hemen ardından Yemen, Hicaz, Nübye ve Libya'nın bir kısmına seferler düzenleyerek bu bölgeleri devlete bağladı. Hicaz'a verdiği önem nedeniyle “Hadimu'l- Haremeyn” unvanını ilk kullanan hükümdar oldu. Suriye'nin Fethi ve Müslüman Birliğinin Sağlanması

Suriye'ye yöneldi. Şam'ı davet üzerine aldı, ardından Baalbek, Humus, Hama ve nihayet 1183'te Halep'i ele geçirdi. El-Cezire (Urfa, Harran, Rakka, Nusaybin vb.), Diyarbakır (Âmid) ve Musul çevresini hâkimiyetine aldı. Zengiler ve diğer emirlerle mücadele ederek Müslüman topraklarını birleştirdi. En güçlü döneminde sınırları Trablusgarp'tan Hemedan ve Ahlat'a, Yemen'den Malatya'ya kadar uzanıyordu. Abbâsi halifesi tarafından Mısır ve Suriye sultanı olarak tanındı.

Haçlı devletlerine karşı sürekli baskı uyguladı. 1187'de Renaud de Châtillon'un Müslüman kervanlarına saldırması üzerine büyük sefer başlattı. 4 Temmuz 1187'deki Hıttin Muharebesi'nde Kudüs Kralı Guy de Lusignan komutasındaki Haçlı ordusunu susuzluk ve stratejik hatalarla bozguna uğrattı. Kral ve birçok komutan esir düştü; Renaud bizzat idam edildi. Ardından hızlı bir fetih dalgasıyla Akka, Taberiye, Askalan, Nablus, Gazze ve onlarca kale alındı. 2 Ekim 1187 (Mirac Kandili'ne denk gelen Cuma günü) Kudüs teslim oldu. 88 yıllık Haçlı işgaline son verildi. Fetih sırasında 1099'daki Haçlı katliamının aksine merhametli davranıldı; fidye ödeyenler serbest bırakıldı, kutsal mekânlar (Mescid-i Aksa, Kubbetü's-Sahra) yeniden İslam'a açıldı.

Kudüs'ün düşüşü Avrupa'da büyük yankı uyandırdı. İngiltere Kralı I. Richard (Arslan Yürekli), Fransa Kralı Philippe Auguste ve Alman İmparatoru Friedrich Barbarossa komutasında Üçüncü Haçlı Seferi başladı. Akka 1191'de düştü, Arsuf ve Yafa'da savaşlar oldu. Selahaddin Kudüs'ü savundu. 1 Eylül 1192'de 3 yıl 8 aylık bir barış antlaşması imzalandı: Haçlılar kıyı şeridini (Tire-Yafa) tuttu, Hristiyan hacıların Kudüs'e gitmesine izin verildi. Selahaddin kısa süre sonra hastalandı ve 4 Mart 1193'te Şam'da vefat etti. Ölümünde neredeyse hiçbir serveti kalmamıştı; malını fakirlere dağıtmıştı. Eyyübiler Devleti: Yapı, Selahaddin Sonrası ve Çöküş Eyyübiler, Selçuklu-Zengi geleneklerinden etkilenen, merkezi olmayan bir prenslikler konfederasyonu şeklinde örgütlenmişti. Selahaddin daha hayattayken Mısır, Şam, Halep ve diğer merkezleri oğulları ve kardeşleri arasında paylaştırmıştı. Bu sistem aile bağları ve stratejik dengeye dayanıyordu. Selahaddin sonrası önemli dönemler: e 1193-1200: Oğulları arasında (özellikle el- Efdal, el-Aziz Osman) iç mücadeleler. Amcası el-Melikü'l-Âdil (Seyfeddin Ebü Bekir) hakem rolünden sonra iktidarı ele geçirdi. e 1200-1218: el-Âdil dönemi - ikinci altın çağ. Göreli istikrar sağlandı. e 1218-1238: el-Kâmil dönemi — Dimyat zaferi (Beşinci Haçlı Seferi), İmparator Il. Friedrich ile diplomasi (Kudüs'ün geçici olarak verilmesi). e 1240-1249: es-Sâlih Necmeddin Eyyüb — Memlük sistemini güçlendirdi. e 1250: Mısır'da Memlük darbesi (Bahri Memlükler); son Eyyübi sultanı Muazzam Turanşah öldürüldü.

(Hülagü) sona erdi. Hama kolu Memlük vassalı olarak 1341'e kadar sürdü. Eyyübiler, Haçlılara karşı direnişi sürdürdü, Sünni İslam'ı güçlendirdi ve devlet teşkilatında (Memlük ve Osmanlı'ya etki eden) izler bıraktı. Ordu Türk, Kürt ve Arap unsurlardan oluşuyordu; idari dil Arapçaydı. Kişiliği, Yönetimi ve Mirası Adaletli, cömert, merhametli, sabırlı ve dindar bir hükümdardı. Âlimleri korur, ilme değer verirdi. Arapça, Türkçe, Farsça ve Kürtçe bildiği aktarılır. Safii-Es‘ari çizgideydi. Hem Doğu hem Batı kaynakları şövalyeliğini över. Kürt perspektifinde Selahaddin, Kürtlerin sadece “yerel” değil, bölgesel ve küresel ölçekte egemen bir siyasi aktör olabileceğini gösteren en güçlü tarihsel örnektir. Modern Kürt anlatısında askeri deha, birleştiricilik ve diplomasi sembolü olarak yer alır. Aynı zamanda İslam'ın ortak mirasıdır; Türk, Arap ve diğer Müslüman halklar tarafından da sahiplenilir.