ŞAHSİYETLER

Şahsiyetler

Cibranlı Xalid Beg

1882 — 14 Nisan 1925

Cibranlı Xalid Beg, Türkçe kaynaklarda Cibranlı Halit Bey olarak geçen ve Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminden Cumhuriyet'in ilk yıllarına geçişte Kürt siyasi hareketinin öne çıkan isimlerinden biridir. 1882'de Varto yöresinde doğan Xalid Beg, Cibran aşiretinin ileri gelen bir ailesinden geliyordu. İstanbul'da modern askerî eğitim gördü ve Osmanlı ordusunda subay olarak görev yaptı. Birinci Dünya Savaşı sonrasında siyasi faaliyetlerini Kürtlerin siyasi geleceği meselesine yöneltti. 1920'lerin başında Azadî hareketinin örgütlenmesinde merkezi bir rol üstlendi. Bu nedenle onun hayatı, Kürt toplumundaki geleneksel önderlik biçimleri ile modern, örgütlü Kürt milliyetçiliğinin kesiştiği dönemin önemli örneklerinden biri olarak değerlendirilebilir.

Şahsiyetler

Cigerxwîn

1903 — 1984

Şahsiyetler

Ekrem Cemil Paşa

1891 — 1974

Ekrem Cemil Paşa, 22 Şubat 1891’de Diyarbakır’da doğmuş, 31 Ocak 1974’te Suriye’nin başkenti Şam’da yaşamını yitirmiştir. Cemilpaşazade Ekrem adıyla da tanınan Paşa, 20. yüzyılın ilk yarısındaki Kürt siyasal ve kültürel hareketinde etkin rol üstlenen isimlerden biridir. Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde yetişen Ekrem Cemil Paşa, gençlik yıllarından itibaren Kürt dili, tarihi ve siyasal haklarıyla ilgilenmiştir. İstanbul’da Kürt öğrencilerin örgütlenmesine katılmış, Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı ordusunda görev yapmış, savaş sonrasında ise Diyarbakır’daki Kürt siyasi örgütlenmesinin öncülerinden olmuştur. Cumhuriyet’in ilk yıllarında iki ayrı dönemde yargılanmış, hapis ve sürgün yaşamış, 1929’da Suriye’ye yerleşmiştir. Sürgün yıllarında Xoybûn örgütünün çalışmalarına katılmış, Kürt siyasal hareketinin uluslararası ilişkilerinde görev almış ve yaşamının son döneminde Kürt tarihine ilişkin eserler kaleme almıştır.

Şahsiyetler

Necmettin Büyükkaya

1943 — 1984

Necmettin Büyükkaya, Kürt siyasi tarihinin 1960'ların sonundan 1980'lerin başına uzanan en önemli dönemlerinden birinin içinde yer alan Kürt siyasetçi, aydın ve yazarlardan biriydi. Çevresinde daha çok Neco adıyla tanındı. DDKO'nun kuruluşunda yer aldı ve İstanbul DDKO'nun ilk başkanı oldu. 1970'li yıllarda Kürt siyasi örgütlenmeleri içerisinde faaliyet yürüttü, siyasi sürgün yaşadı, yazdı ve hayatının son dönemini Diyarbakır 5 No'lu Askerî Cezaevi'nde geçirdi. 24 Ocak 1984'te ağır işkencelerin ardından hayatını kaybetti. Ölümünden sonra yazıları ve mektupları Kalemimden Sayfalar adıyla yayımlandı.

Şahsiyetler

Selahaddin Eyyubi (Selâhaddin-i Eyyübi)

1137 veya 1138 (H. 532), Tikrit — 4 Mart 1193 (H. 27 Safer 589), Şam

Selahaddin Eyyubi (Selâhaddin-i Eyyübi) Tam adı: Ebü'l-Muzaffer el-Melikü'n-Nâsır Salâhuddin Yüsuf b. Necmiddin Eyyüb b. Şâdi Lakapları: Kudüs Fatihi, Hadimü'l-Haremeyn (Mekke ve Medine'nin hizmetkârı — bu unvanı kullanan ilk hükümdar) Doğum: 1137 veya 1138 (H. 532), Tikrit (bugünkü Irak) Ölüm: 4 Mart 1193 (H. 27 Safer 589), Şam Mezar: Emevi Camii haziresi, Şam Eyyübiler hanedanının kurucusu ve ilk sultanı olan Selahaddin, Haçlı seferlerine karşı Müslüman dünyanın en sembolik direniş figürlerinden biridir. Hem İslam tarihinin ortak kahramanı hem de modern Kürt kolektif hafızasında önemli bir referans noktasıdır.

Şahsiyetler

Nuri Dersimi

1893 — 1973

Veteriner hekim, yazar; Koçgiri ve Dersim tarihinin önemli tanıklarından.

Şahsiyetler

Şêx Ubeydullah Nehrî

1826/1827 — ?

1880 Kürt ayaklanmasının liderlerinden; Nehrî ailesinin dinî ve siyasi önderi.

Şahsiyetler

Simkoyê Şikak

1887 — 1930

Simko Şikak olarak tanınan Kürt siyasi ve askerî lideri.

Şahsiyetler

Şerîf Paşa

1865 — 1951

Diplomat ve Osmanlı siyasetçisi; Paris Barış Konferansı'nda Kürt taleplerini temsil eden isimlerden.

Şahsiyetler

Memduh Selim Bey

1880? — 1976

Kürt aydını ve Xoybûn hareketiyle ilişkilendirilen siyasi figür.

Şahsiyetler

Qazî Muhammed

1893 — 1947

Mahabad Kürt Cumhuriyeti'nin cumhurbaşkanı ve Kürt siyasi tarihinin önemli liderlerinden.

Şahsiyetler

Ehmedê Xanî

1650–1651 — 1707

Klasik Kürt edebiyatının büyük şairi, eğitimci ve düşünür. Mem û Zîn’in yazarı; Kürtçe edebiyatın ve Kürtlerin birlik düşüncesinin öncü isimlerinden.

Şahsiyetler

Tewfîq Wehbî

1891 — 1984

Kürt dili, dilbilgisi ve yazı sistemi üzerine çalışmalarıyla tanınan dilbilimci ve yazar.

Şahsiyetler

Zêrîna Amêdî

Kürt tarih anlatılarında adı geçen, yaşamı hakkındaki bilgiler tarihsel açıdan tartışmalı olan kadın önder.

Şahsiyetler

Arjen Arî

1956 — 30 Ekim 2012

Kürtçenin sesini, Kürdistan coğrafyasını ve toplumsal hafızayı aşk ve özgürlük temalarıyla buluşturan şair, yazar ve antoloji hazırlayıcısı. Çağdaş Kurmancî şiirin önemli temsilcilerindendir.

Şahsiyetler

Mehmed Uzun

1953, Siverek — 11 Ekim 2007, Diyarbakır

Mehmed Uzun (1953–2007), Kurmancî romanın çağdaş gelişiminde öncü Kürt yazar; dengbêj geleneğini modern anlatıyla buluşturdu, sürgünde Kürtçe edebiyatın gelişmesi için çalıştı.